काठमाडौं। विश्वका ध्रुवीय क्षेत्रबाहेकका महासागरहरूको सतही तापक्रम जुन महिनामै अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको छ। वैज्ञानिकहरूले यसले आगामी महिनाहरूमा चरम गर्मी, भीषण वर्षा, आँधीबेहरी तथा समुद्री पारिस्थितिक प्रणालीमा गम्भीर असर पार्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
युरोपेली सङ्घको कोपर्निकस जलवायु परिवर्तन सेवा (Copernicus Climate Change Service) का अनुसार जुन २१ मा मापन गरिएको समुद्री सतहको औसत तापक्रमले सन् २०२३ र २०२४ मा कायम भएका जुन महिनाका सबै अघिल्ला कीर्तिमान तोडेको हो। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यस वर्ष महासागरको तापक्रम बढ्नु जलवायु परिवर्तनसँगै विकासोन्मुख एल निन्यो (El Nino) अवस्थासँग पनि सम्बन्धित छ।
समुद्रले मानव गतिविधिबाट उत्पन्न अतिरिक्त तापको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भाग सोस्ने भएकाले महासागरको तापक्रम पृथ्वीको जलवायु अवस्थाको महत्त्वपूर्ण सूचक मानिन्छ। तर समुद्र नै असामान्य रूपमा तातिँदा त्यसले समुद्री जीवजन्तु, प्रवाल भित्ताहरू, मत्स्य स्रोत तथा विश्वव्यापी मौसम प्रणालीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।
कोपर्निकसका निर्देशक कार्लो बुओन्टेम्पोले यो प्रवृत्तिले जलवायु प्रणाली नयाँ र अझ खतरनाक चरणतर्फ प्रवेश गरिरहेको सङ्केत दिन सक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार आगामी जुलाई र अगस्टमा समुद्री तापक्रम अझ उच्च हुने सम्भावना रहेकाले विश्वले थप चरम मौसमी घटनाहरूको सामना गर्नुपर्ने जोखिम बढेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार समुद्री सतहको तापक्रम बढ्दा समुद्री तापलहर (Marine Heatwave) को सम्भावना बढ्छ। यसले उष्णकटिबन्धीय आँधीलाई थप शक्तिशाली बनाउन, भारी वर्षा गराउन र केही क्षेत्रमा लामो समय खडेरी निम्त्याउन सक्छ। समुद्र तातिँदा त्यसको असर केवल तटीय क्षेत्रमै सीमित नरही विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीमा फैलिने भएकाले यसलाई गम्भीर चेतावनीका रूपमा हेरिएको छ।
वैज्ञानिकहरूले जीवाश्म इन्धनको प्रयोग घटाउँदै हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा तीव्र कमी ल्याउन, समुद्री पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण गर्न तथा जलवायु अनुकूलनका उपायहरू सुदृढ बनाउन विश्व समुदायलाई आग्रह गरेका छन्।
