काठमाडौं । रसुवा–तिब्बत सीमाक्षेत्रमा गत साता भएको विनाशकारी बाढीपछि नेपालको छोचेन खोलामा बनेको प्रभाव क्षेत्र वरपर अझै पनि हिमनदी तथा हिमचट्टान भत्किने जोखिम रहेको चीनको जलस्रोत मन्त्रालयले जनाएको छ ।
चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सीसीटीभीका अनुसार मन्त्रालयले मंगलबार ड्रोन तथा रिमोट सेन्सिङबाट प्राप्त नयाँ तस्बिरहरूको विश्लेषण गर्दै घटनास्थलको जोखिम निरन्तर मूल्याङ्कन गरिरहेको छ। मन्त्रालयले विशेषगरी उच्च हिमाली क्षेत्रमा रहेका हिम संरचनामा हुनसक्ने थप भत्कावटलाई सम्भावित जोखिमका रूपमा औँल्याएको हो ।
मंगलबार बिहान खिचिएको ड्रोन तस्बिरअनुसार छोचेन खोलाको प्रभाव क्षेत्रमा जम्मा भएको पानीको ठूलो हिस्सा बाहिरिसकेको छ। घटनास्थलबाट तलतर्फको नदीको बहावसमेत अहिले सामान्य अवस्थामा फर्किएको चिनियाँ पक्षको विश्लेषण छ। तर पानीको बहाव सामान्य हुनु मात्रै जोखिम पूर्ण रूपमा टरेको संकेत नभएको र आसपासका हिम संरचनामा अझै अस्थिरता हुनसक्ने बताइएको छ ।
१४ हिमतालमा तत्काल ठूलो परिवर्तन छैन
चीनले गरेको पछिल्लो रिमोट सेन्सिङ विश्लेषणमा ग्यिरोङ साङ्पो नदी बेसिनमा पहिचान गरिएका १४ वटा हिमतालको जलसतहमा उल्लेखनीय परिवर्तन नदेखिएको जनाइएको छ। ती हिमतालहरू समग्रमा स्थिर अवस्थामा रहेको चिनियाँ अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
यसअघि पनि चीनको जलस्रोत मन्त्रालयले घटनास्थल आसपासको पानी तथा हिम संरचनाको अवस्थाबारे नियमित अनुगमन गर्दै आएको थियो। अगस्ट २६ मा भएको हिमनदी भत्कावटपछि बनेको पानी तथा गेग्रानको प्रवाहले नेपाल र चीन दुवैतर्फ ठूलो क्षति पुर्याएको थियो ।
चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार नेपालतर्फ छोचेन खोलामा बनेको प्रभाव क्षेत्र र आसपासका हिम संरचनाको अवस्था अझै संवेदनशील भएकाले सम्भावित दोस्रो चरणका प्राकृतिक जोखिममाथि निगरानी आवश्यक छ ।
हिमनदी भत्कावटबाट सुरु भएको विपद् शृंखला
अगस्ट २६ को घटनाबारे चिनियाँ अधिकारीहरूले प्रारम्भिक अध्ययनमा नेपालको उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएको हिमनदी भत्कावटबाट विपद्को शृंखला सुरु भएको बताएका छन्। उच्च स्थानबाट खसेको हिम तथा चट्टानी पदार्थ तीव्र गतिमा तल झर्दा बाटोमा रहेका गेग्रान र अन्य पदार्थ मिसिएर शक्तिशाली मलबा प्रवाह बनेको र त्यसले नदी प्रणाली हुँदै तल्लो क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको चिनियाँ भूगर्भीय अधिकारीहरूको विश्लेषण छ ।
चिनियाँ अधिकारीहरूले यस घटनामा हिमताल फुटेर आएको बाढीभन्दा फरक प्रकारको हिमनदी भत्कावट–गेग्रान प्रवाह–बाढीको शृंखला सक्रिय भएको बताएका छन्। यस्तो घटनाले अत्यन्त छोटो समयमा ठूलो परिमाणमा पानी, हिउँ, चट्टान र गेग्रान तलतर्फ बगाउन सक्ने भएकाले पूर्वसूचना र निरन्तर निगरानी महत्वपूर्ण हुने देखिएको छ ।
जोखिम अझै सकिएको छैन
पानीको ठूलो हिस्सा निकास भइसकेको र नदीको बहाव सामान्य देखिए पनि हिमनदी वा हिमचट्टानमा थप भत्कावट भए नयाँ बाढी वा मलबा प्रवाहको जोखिम रहन सक्छ। त्यसैले घटनास्थल तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा उद्धार, पुनःस्थापना र आवागमनसँगै सम्भावित दोस्रो विपद्को निगरानीलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ ।
चीनले घटनापछि नेपालसँग भू–उपग्रह तस्बिर, जलविज्ञान तथा अन्य जोखिमसम्बन्धी सूचना आदानप्रदान गरिरहेको जनाएको छ। नेपालमा उद्धार तथा राहतका लागि चिनियाँ टोली र सामग्रीसमेत पठाइएको छ ।
जलवायु परिवर्तनसँगै हिमाली क्षेत्रमा हिमनदी, हिमताल र उच्च हिमाली भूभागको अस्थिरता बढ्दै गएको अवस्थामा पछिल्लो घटनाले नेपालका सीमापार हिमाली जोखिमको निरन्तर वैज्ञानिक निगरानी, पूर्वसूचना प्रणाली र क्षेत्रीय सूचना आदानप्रदानको आवश्यकता झनै स्पष्ट पारेको छ ।
