युरोपका ८ सय ५४ सहरमा सन् २०२६ को गर्मीयाममा अत्यधिक गर्मीका कारणले अनुमानित ५० हजार ३९१ जनाको मृत्यु भएको एक अध्ययनले देखाएको छ। तीमध्ये करिब दुईतिहाइ अर्थात् ३२ हजारभन्दा बढी मृत्यु मानवसिर्जित जलवायु परिवर्तनले बढाएको तापक्रमका कारण भएको अनुसन्धानकर्ताहरूको निष्कर्ष छ ।
लन्डनस्थित इम्पेरियल कलेज लन्डन र लन्डन स्कुल अफ हाइजिन एन्ड ट्रपिकल मेडिसिनका अनुसन्धानकर्ताहरूको अध्ययन Nature Health मा प्रकाशित भएको हो । अध्ययनले युरोपका २७ युरोपेली संघ सदस्य राष्ट्रसहित बेलायत, नर्वे र स्विट्जरल्यान्डका ८ सय ५४ सहरमा गर्मी र मृत्युदरबीचको सम्बन्ध विश्लेषण गरेको थियो।
अध्ययनअनुसार सन् २०२६ को गर्मीयाममा गर्मीसँग सम्बन्धित अनुमानित मृत्यु सन् २०२२ को तुलनामा करिब ७१ प्रतिशत बढी हो । सन् २०२२ मा यस्तै कारणले २९ हजार ४८० जनाको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको थियो ।
जुन महिनाको भीषण गर्मीले बढी क्षति
अनुसन्धानका अनुसार जुन १७ देखि जुलाई १ सम्मको अवधिमा मात्रै कुल अनुमानित मृत्युमध्ये करिब एकतिहाइ मृत्यु भएको थियो। उक्त अवधिमा युरोपको औसत दैनिक तापक्रम सन् १९९१–२०२० को औसतभन्दा ५.३ डिग्री सेल्सियस बढी थियो। केही सहरमा तापक्रम मौसमी औसतभन्दा १२ डिग्री सेल्सियससम्म माथि पुगेको थियो।
इटाली, फ्रान्स, स्पेन र जर्मनीमा गर्मीसँग सम्बन्धित मृत्युको सङ्ख्या सबैभन्दा बढी रहेको अध्ययनले देखाएको छ। बेलायतका अध्ययनमा समेटिएका १३५ सहरमा मात्रै करिब ४ हजार ३५४ जनाको मृत्यु गर्मीसँग सम्बन्धित रहेको अनुमान गरिएको छ।
अध्ययनमा ८५ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका मानिस सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको देखिएको छ। यद्यपि अत्यधिक गर्मीको प्रभाव वृद्धवृद्धामा मात्र सीमित नरहेको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
मानवसिर्जित जलवायु परिवर्तनले बढायो जोखिम
अनुसन्धानकर्ताहरूले वर्तमान जलवायुको तापक्रमलाई मानवसिर्जित तापवृद्धि नभएको काल्पनिक अवस्थासँग तुलना गरेर गर्मीका कारण हुने मृत्युको अनुमान गरेका हुन् । यसका लागि तापक्रमसम्बन्धी तथ्याङ्क, जलवायु मोडेल र विगतका वर्षमा तापक्रम तथा मृत्युदरबीच देखिएको सम्बन्ध प्रयोग गरिएको थियो।
जीवाश्म इन्धन – कोइला, पेट्रोलियम र प्राकृतिक ग्यास – को प्रयोगबाट उत्सर्जित हरितगृह ग्यासले विश्वको तापक्रम बढाइरहेको छ। यसले गर्मीका लहरलाई अझ तीव्र र घातक बनाएको अनुसन्धानकर्ताहरूको निष्कर्ष छ।
अध्ययनमा समेटिएका सहरमा युरोपका सम्बन्धित ३० देशको कुल जनसङ्ख्याको करिब ४० प्रतिशत मात्रै बसोबास गर्ने भएकाले वास्तविक मृत्युसङ्ख्या अझ बढी हुन सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्। साथै, यी सङ्ख्या प्रत्यक्ष रूपमा मृत्यु प्रमाणपत्रमा गर्मीलाई कारण उल्लेख गरेर गणना गरिएका होइनन्; तापक्रम र मृत्युदरसम्बन्धी तथ्याङ्कका आधारमा निकालिएका सांख्यिकीय अनुमान हुन् ।
सहरलाई गर्मी अनुकूल बनाउनुपर्ने चुनौती
विशेषज्ञहरूले बढ्दो तापक्रमबाट हुने जनस्वास्थ्य जोखिम कम गर्न हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घटाउनुका साथै अनुकूलनका उपायलाई तीव्र बनाउनुपर्ने बताएका छन्। सहरमा हरियाली र छहारी भएका खुला क्षेत्र विस्तार गर्ने, गर्मीसम्बन्धी पूर्वसूचना प्रणाली बलियो बनाउने, घर तथा स्वास्थ्य संस्थालाई गर्मी सहन सक्ने बनाउने र जोखिममा रहेका नागरिकलाई लक्षित स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने उपायहरु महत्त्वपूर्ण मानिएका छन् ।
अत्यधिक गर्मीका बेला पर्याप्त पानी पिउने, घामबाट जोगिने र जोखिममा रहेका ज्येष्ठ नागरिक तथा एक्लै बस्ने व्यक्तिको नियमित अवस्था बुझ्ने कार्यले पनि जोखिम घटाउन सहयोग गर्न सक्छ ।
युरोपमा देखिएको यो अवस्थाले जलवायु परिवर्तन केवल वातावरणीय समस्या नभई जनस्वास्थ्य र मानवीय जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको सङ्कट भएको देखाउँछ। बढ्दो तापक्रमसँग जुध्न उत्सर्जन कटौती र समुदायको सुरक्षा गर्ने तयारीलाई एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता अध्ययनले औँल्याएको छ ।
